Finansmana erişim sorunları reel sektörün ve üretim çarklarının üzerinde ağır bir baskı oluştururken TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu ve oda başkanlarının yükselttiği ses, iş dünyasındaki nakit darboğazının ne kadar kritik bir boyuta ulaştığını bir kez daha gözler önüne seriyor mu? Merkez Bankası TCMB tarafından yürütülen parasal sıkılaşma adımları ve BDDK kararları çerçevesinde ticari kredi büyüme sınırlarının daraltılması, sanayici, tüccar ve KOBİ seviyesindeki işletmelerin çalışma sermayesi bulmasını her geçen gün daha da zorlaştırmaktadır. Acaba bankacılık sektörünün kredi musluklarını kısması ve teminat şartlarını ağırlaştırması karşısında reel sektör üretimi sürdürmeyi nasıl başaracak, TOBB öncülüğünde talep edilen KGF destekli kredi paketleri ne zaman devreye girecektir? Sanayiciler ve tüccarlar, bankaların sunduğu kredi vadelerinin kısaldığı ve faiz yükünün katlandığı bir dönemde faaliyetlerini sürdürmekte büyük bir finansal direnç göstermektedir.
Küresel piyasalardaki belirsizlikler ve iç pazardaki daralma sebebiyle nakit akışları bozulan işletmeler, yüksek ticari kredi faizleri karşısında borç çevirme kapasitelerini kaybetme riskiyle yüz yüze kalmaktadır. İmalat sanayinden perakende sektörüne kadar geniş bir yelpazede faaliyet gösteren firma sahipleri, bankaların kredi limitlerini dondurması ve komisyon oranlarını yükseltmesi sebebiyle yeni yatırımlarını ertelemek zorunda kalmaktadır. CHP ve diğer muhalefet temsilcileri de sanayicinin sesine kulak verilmesi gerektiğini vurgulamarken, BDDK ve TCMB yönetiminin ticari kredilerdeki seçici sıkılaşma kararlarını gözden geçirmesi beklenmektedir. Peki iş dünyasının çığlık attığı bu finansman krizinde reeskont kredileri ve kamu bankaları nasıl bir rol üstlenecektir? İş dünyası örgütleri, kredi musluklarının tamamen kapatılmasının dezenflasyon sürecine katkı sunarken reel sektör imalat kapasitesine zarar vermemesi gerektiğinin altını çizmektedir.
Ekonomi yönetiminin finansal istikrarı sağlama hedefleri ile reel sektörün üretim ve istihdamı koruma arzusu arasındaki bu hassas denge, önümüzdeki dönemin en temel ekonomi başlığı olmaya adaydır. Bu derinlemesine ve rehber niteliğindeki haber makalesinde, ticari kredi piyasalarında yaşanan sıkışıklığın arka planını, KOBİ’lerin nakit akışında karşılaştığı somut engelleri, uzman iktisatçıların sunduğu çözüm yollarını ve iş dünyasının ekonomi yönetiminden beklediği tüm acil tedbirleri bulacaksınız. Reel sektörün geleceğine, kredi maliyetlerine ve üretim çarklarının devamlılığına dair aradığınız tüm soruların yanıtları makalemizin ilerleyen bölümlerinde detaylıca ele alınmaktadır. Finansman kanallarındaki tıkanıklığın açılması ve piyasaya likidite akışının yeniden kazandırılması reel sektör temsilcilerinin birinci önceliğidir.
Reel Sektörün Nakit Akışında Yaşanan Sıkışıklık Ve Kredi Darboğazı
Parasal sıkılaşma politikalarının ve yüksek enflasyonla mücadele adımlarının bankacılık sektörüne yansıması, ticari kredi musluklarının neredeyse tamamen kapanmasına yol açmaktadır. TOBB bünyesinde bir araya gelen oda ve borsa başkanları, sanayi tesislerinden mahalle esnafına kadar geniş bir kitlenin çalışma sermayesine ulaşamadığını belirtmektedir. Bankaların ticari kredi büyüme oranlarına getirilen yüzde 2’lik aylık sınır ve BDDK tarafından uygulanan kısıtlayıcı kararlar, işletmelerin ham madde tedarikini zora sokmaktadır. Tam da bu noktada Finansmana erişim sorunları üretimin yavaşlamasına ve tedarik zincirlerinin kırılmasına sebebiyet verecek tehlikeli bir boyuta ulaşmıştır. İş dünyası temsilcileri, kredi musluklarının kademeli olarak açılmasını talep etmektedir. Hammadde ve enerji alımlarında peşin ödeme yapmak zorunda kalan sanayiciler, vadeli alacaklarını tahsil etmekte zorlandıkları için çift taraflı bir nakit sıkışıklığı yaşamaktadır.
Ticari kredi faiz oranlarının yıllık yüzde 50 ile 60 bandına yükselmesi, özkaynağı yetersiz olan firmaların finansman maliyetlerini ödenemez seviyelere taşımaktadır. Bankaların kredi kullandırmak için talep ettiği teminat şartlarını ağırlaştırması, gayrimenkul ipoteklerinin ekspertiz değerlerini düşük tutması ve ek komisyon masrafları çıkarması, KOBİ ölçeğindeki işletmeleri çaresiz bırakmaktadır. İşletmeler, borç çevirme kapasitelerini kaybederken çek ve senet ödemelerinde aksamalar yaşanmaya başlanmıştır. Son aylarda piyasada karşılıksız çek sayısındaki artış, Finansmana erişim sorunları ile doğrudan bağlantılı bir reel sektör krizine işaret etmektedir. Çek kanunundaki düzenlemeler ve banka komisyonları sanayiciyi zorlamaktadır. Karşılıksız çek ve protestolu senet oranlarındaki tırmanış, piyasadaki güven ortamını zedeleyerek ticari ilişkilerin durma noktasına gelmesine sebep olmaktadır.
İktisatçılar ve finans analistleri tarafından yapılan değerlendirmelerde, reel sektörün nakit akışını koruyacak esnek mekanizmaların ivedilikle kurulması gerektiği ifade edilmektedir. Sektörel etkiler açısından bakıldığında, tekstil, inşaat, otomotiv yan sanayi ve mobilya gibi girdi maliyetleri yüksek sektörler kredi daralmasından en ağır darbeyi alan alanlar olarak öne çıkmaktadır. Fabrikaların vardiya sayılarını azaltması veya kapasite kullanım oranlarını düşürmesi, istihdam kaybı riskini da tırmandırmaktadır. Bu sebeple üretim çarklarının durmaması için kamu bankaları önderliğinde uygun maliyetli likidite imkanlarının sağlanması hayati önem taşımaktadır. Finansal istikrar ile üretim devamlılığı arasında hassas bir denge kurulmalıdır. Üreticilerin ve ihracatçıların mali yapılarını güçlendirecek uzun vadeli ve düşük maliyetli finansman pencereleri açılmadığı sürece üretim kaybının önüne geçilmesi mümkün değildir.
TOBB Başkanı Hisarcıklıoğlu’nun Çözüm Önerileri Ve KGF Talebi
İş dünyasının çatı kuruluşu olan TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, ekonomi yönetimi ve bankacılık bürokrasisi ile gerçekleştirdiği temaslarda reel sektörün sesini duyurmak için yoğun bir çaba harcamaktadır. Hisarcıklıoğlu, üretimin, istihdamın ve ihracatın sürdürülebilmesi için ticari kredi kanallarının acilen işler hale getirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bankaların sadece bilançolarını koruma güdüsüyle hareket etmemesi gerektiğini belirten TOBB yönetimi, reel sektör olmadan güçlü bir bankacılık sisteminin ayakta kalamayacağını hatırlatmaktadır. Yaşanan kriz ortamında Finansmana erişim sorunları çözülmediği takdirde makroekonomik hedeflere ulaşmanın imkansızlaşacağı belirtilmektedir. İş dünyası temsilcileri somut destek adımları beklemektedir. Sanayi odası başkanları ve sektör liderleri, oda bütçelerinin elverdiği ölçüde üyelerine finansal destek sağlama gayretinde olduklarını ifade etmektedir.
TOBB tarafından sunulan çözüm dosyasının ilk sırasında, teminat yetersizliği çeken işletmeler için Kredi Garanti Fonu KGF kefaletli yeni kredi paketlerinin devreye alınması yer almaktadır. KGF garantili kredilerin doğrudan üretime, ihracata ve istihdama yönlendirilmesi, nakit ihtiyacı duyan KOBİ’ler için can suyu anlamı taşıyacaktır. Ayrıca Merkez Bankası TCMB reeskont kredisi limitlerinin artırılması ve reeskont kredilerindeki erişim engellerinin kaldırılması talep edilmektedir. İhracatçı firmaların döviz bozdurma taahhütleri ve ek teminat yükümlülükleri hafifletilmedikçe ihracat artışının yakalanamayacağı ifade edilmektedir. Bu kapsamda Finansmana erişim sorunları giderilerek ihracatçıya alan açılmalıdır. İhracat reeskont imkanlarının bürokratik prosedürlerden arındırılması ve nakit teslim sürelerinin hızlandırılması ihracatçı firmalara derin bir nefes aldıracaktır.
Kamu bankaları ile özel bankaların ticari kredilere uyguladığı faiz ve komisyon politikaları da TOBB ve sanayi odalarının eleştiri oklarının hedefinde yer almaktadır. Bankaların kredi verirken uyguladığı vadesiz mevduat tutma şartı veya zorunlu kasko sigortası gibi ek maliyet faktörleri, efektif kredi faizini çok daha yüksek seviyelere çıkarmaktadır. Şeffaf olmayan bu bankacılık uygulamalarının BDDK tarafından sıkı denetime tabi tutulması istenmektedir. Sanayicinin yüksek faiz yükü altında ezilmesi engellenmedikçe yeni sanayi yatırımlarının yapılması mümkün görünmemektedir. Bankacılık sektörünün reel sektörü destekleyici sorumluluk üstlenmesi beklenmektedir. Şeffaf ve adil bir bankacılık hizmeti anlayışının hakim kılınması, sanayici ile finans sektörü arasındaki güven bağını yeniden inşa edecektir.
Ekonomi yönetimi nezdinde yürütülen istişare süreçlerinde, vergi ve SGK prim borçlarının yapılandırılması veya tecil edilmesi imkanlarının da gündeme getirilmesi istenmektedir. Finansmana ulaşamayan işletmelerin kamusal yükümlülüklerini ödemekte zorlanması, vergi gelirlerinde de düşüşe yol açma riski taşımaktadır. Bu sebeple reel sektörün likidite ihtiyacını karşılayacak bütüncül bir finansal destek paketinin açıklanması, piyasadaki güven endeksini yükseltecektir. TOBB ve bağlı odalar, oda bütçelerinden kaynak aktararak nefes kredisi projelerini yeniden başlatma seçeneğini de değerlendirmektedir. İş dünyası ortak akıl ile hareket etmektedir. Kamu otoritesinin ve ekonomi bürokrasisinin iş dünyasından gelen bu somut seslere kulak vererek hızlı ve kararlı tedbirleri hayata geçirmesi beklenmektedir.
KOBİ’lerin Finansman Engelleri Ve Bankacılık Sektörünün Tutumu
Ekonominin bel kemiğini oluşturan KOBİ seviyesindeki işletmeler, finansal kriz dönemlerinde kırılganlığı en yüksek olan aktörler arasında bulunmaktadır. Büyük ölçekli holdingler uluslararası piyasalardan veya tahvil ihraçlarından finansman sağlama imkanına sahipken, KOBİ’ler tamamen yerel bankacılık sistemine bağımlı durumdadır. Bankaların kredilerde frene basması ve limitleri sıfırlaması, KOBİ’lerin hammadde alımını ve personel maaş ödemelerini durdurma noktasına getirmektedir. Mevcut konjonktürde Finansmana erişim sorunları KOBİ’lerin özkaynaklarını eritmekte ve ticari faaliyetlerini sürdürmelerini imkansız kılmaktadır. KOBİ’lerin korunması üretim ekosisteminin devamlılığı için şarttır. KOBİ’lerin finansal bünyelerini korumak amacıyla faizsiz veya düşük faizli işletme kredilerinin acilen erişilebilir kılınması zorunlu görülmektedir.
Bankacılık sektörünün kredi risk yönetimi kriterlerini aşırı sertleştirmesi, mali tabloları zayıflayan işletmelerin kredi sisteminin tamamen dışına itilmesine yol açmaktadır. Bankalar, bilançosunda kar marjı düşen veya cirosu azalan firmalara kredi kanallarını kapatırken, krediye en çok ihtiyaç duyulan dönemde likidite akışını kesmektedir. Bu durum, finansal literatürde kredi kuraklığı olarak tanımlanan yıkıcı bir tabloyu beraberinde getirmektedir. BDDK düzenlemelerinin ticari kredilerde KOBİ lehine esnetilmesi, küçük işletmelerin ayakta kalmasını sağlayacak temel adımlar arasında gösterilmektedir. Aksi takdirde Finansmana erişim sorunları derinleşerek kitlesel firma kapanışlarına neden olabilir. Bankaların kredi değerleme süreçlerinde sadece geçmiş dönem bilanço verilerine değil, firmanın geleceğe yönelik sipariş ve üretim potansiyeline de bakması gerekmektedir.
Finans uzmanları, KOBİ’lerin bankalara olan bağımlılığını azaltacak alternatif finansman yöntemlerinin geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Sermaye piyasaları, melek yatırımcı ağları, kitle fonlaması ve faktoring gibi finansal enstrümanların KOBİ’ler tarafından kullanımının yaygınlaştırılması elzemdir. Ayrıca firmaların finansal okuryazarlık düzeylerinin artırılması, kurumsallaşma adımlarının atılması ve bilanço şeffaflığının sağlanması bankalar nezdindeki kredi skoru algısını olumlu etkileyecektir. KOBİ’lerin finansal yapısını güçlendirecek reformlar orta ve uzun vadeli çözümler sunmaktadır. Alternatif finansman enstrümanlarının hukuki ve teknik altyapılarının güçlendirilmesi, küçük ve orta boy işletmelerin finansal şoklara karşı direncini artıracaktır.
Merkez Bankası Politikaları Ve Parasal Sıkılaşmanın Yansımaları
Merkez Bankası TCMB tarafından uygulanan dezenflasyon programı ve parasal sıkılaşma adımları, enflasyonu kontrol altına almayı hedeflerken reel sektör üzerinde kaçınılmaz bir yan etki yaratmaktadır. Politika faizinin yüzde 50 seviyesine çıkarılması ve mevduat faizlerinin yükselmesi, tasarruf sahiplerini mevduata yönlendirirken kredilebilir fon miktarını azaltmaktadır. Ticari kredilerde büyüme sınırlarının daraltılması ve zorunlu karşılık oranlarının artırılması, bankaların kredi verme iştahını kapatmaktadır. Bu makroekonomik tercihler sonucunda Finansmana erişim sorunları sanayi ve ticaret odalarının ana gündem maddesi haline gelmiştir. Ekonomi yönetiminin faiz ve kredi kararları yakından izlenmektedir. Parasal sıkılaşma adımlarının reel sektör üzerindeki tahribatını en aza indirecek esnek uygulama alanlarının kurgulanması dezenflasyon sürecinin başarısını da destekleyecektir.
TCMB yönetimi, kredilerin tüketimi artıracak alanlar yerine doğrudan üretime ve ihracata yönlendirilmesini amaçlayan seçici kredi sıkılaşması politikası izlediğini ifade etmektedir. Ancak uygulamada bankaların genel kredi kısıntısına gitmesi sebebiyle imalatçı ve ihracatçı firmalar da krediye ulaşmakta büyük güçlük çekmektedir. Reeskont kredilerinin maliyetlerinin düşürülmesi ve günlük limitlerin 3 milyar TL seviyesine çıkarılması olumlu bir adım olsa da toplam piyasa ihtiyacını karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Bu sebeple iktisatçılar, Finansmana erişim sorunları karşısında ihracat reeskont imkanlarının daha da genişletilmesini önermektedir. İhracatçıların reeskont kredilerinden faydalanırken karşılaştıkları döviz satış taahhüdü oranlarının makul seviyelere çekilmesi ihracat ivmesini koruyacaktır.
Gelişmekte olan ülke tecrübeleri, parasal sıkılaşma dönemlerinde reel sektör ile finans sektörü arasındaki iletişimin güçlü tutulması gerektiğini göstermektedir. Sıkı para politikasının süresi ve dozajı iyi ayarlanmadığı takdirde, dezenflasyon süreci kalıcı bir ekonomik durgunluğa ve istihdam kayıplarına dönüşebilir. Bu sebeple Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB’nin iş dünyası temsilcileriyle düzenli istişare mekanizmaları işletmesi, politikalardaki esneklik alanlarını artıracaktır. Üretim gücü kaybedilmeden enflasyonla mücadele edilmesi en rasyonel yaklaşımdır. Ekonomi yönetimi ile üretici birlikleri arasındaki eşgüdümlü çalışma kültürü, piyasalardaki belirsizliklerin aşılmasında hayati bir rol oynamaktadır.
Sektörel Etkiler Ve Üretim Çarklarında Yavaşlama Riski
Ticari kredi kanallarındaki tıkanıklık, ekonominin lokomotifi konumundaki temel sektörlerde belirgin bir yavaşlama dalgasına yol açmaktadır. İmalat sanayi satın alma yöneticileri endeksi PMI verilerindeki gerileme ve kapasite kullanım oranlarındaki düşüş, sanayi üretiminin frene bastığını somut bir şekilde göstermektedir. Tekstil ve konfeksiyon sektöründe yurt dışı siparişlerin azalmasıyla birleşen finansman darlığı, fabrika kapatmalara ve işçi çıkarmalara neden olmaktadır. Bu olumsuz tablo içerisinde Finansmana erişim sorunları imalat sanayinin rekabet gücünü zayıflatmaktadır. Finansmana erişim sorunları imalatçıların nakit akışını yönetmesini güçleştirmektedir. İmalat sanayindeki kapasite kayıpları küresel tedarik zincirlerindeki pazar paylarının rakip ülkelere kaptırılması riskini doğurmaktadır.
İnşaat ve gayrimenkul sektörü de yüksek konut kredisi faizleri ve ticari finansman yetersizliği sebebiyle durgunluk dönemine girmiştir. Yeni projelerin başlatılamaması, çimento, demir, cam ve seramik gibi bağlantılı 200’den fazla alt sektörü olumsuz etkilemektedir. Mobilya ve beyaz eşya gibi dayanıklı tüketim malları üreten işletmeler ise iç pazardaki taksit kısıtlamaları ve kredili satışların azalması sebebiyle ciro kaybı yaşamaktadır. Bütün bu sektörel kayıpların temelinde Finansmana erişim sorunları ve nakit sirkülasyonundaki kesintiler yatmaktadır. Sektörel bazda teşvik mekanizmalarının kurulması şarttır. İnşaat ve imalat sektörlerindeki durgunluğun istihdam piyasalarına olumsuz yansımaması için dönemsel teşvik mekanizmaları işletilmelidir.
Alınacak önlemler bazında değerlendirildiğinde, sektörel önceliklendirme yapılarak imalat, ihracat ve yüksek teknoloji odaklı yatırımlara özel finansman pencerelerinin açılması gerekmektedir. İthalatı azaltacak ve yerli üretimi destekleyecek stratejik projelere düşük faizli ve uzun vadeli yatırım kredilerinin tahsis edilmesi, sanayicinin geleceğe güvenle bakmasını sağlayacaktır. Verimlilik artırıcı dijitalleşme ve yeşil dönüşüm yatırımlarının da özel kredi garanti fonu destekleriyle teşvik edilmesi, reel sektörün küresel pazarlardaki konumunu güçlendirecektir. Yeşil dönüşüm ve dijitalleşme vizyonuna sahip projelerin finansmanında uluslararası fonların da devreye sokulması sanayicimize küresel bir avantaj kazandıracaktır.
Gelecek Dönem Projeksiyonları Ve Reel Sektörün Beklentileri
Önümüzdeki aylarda ekonomi yönetiminin atacağı adımlar ve kredi piyasalarındaki serbestleşme derecesi, reel sektörün performansını doğrudan şekillendirecektir. Enflasyondaki kalıcı düşüş eğiliminin başlamasıyla birlikte TCMB’nin faiz indirim sürecine girmesi ve bankaların kredi kısıtlarını gevşetmesi beklenmektedir. Ancak bu geçiş döneminde KOBİ’lerin ve üretici firmaların finansal olarak desteklenmesi, olası iflas ve kriz dalgalarının önüne geçecektir. TOBB ve oda başkanlarının ilettiği talepler doğrultusunda KGF paketlerinin ve reeskont kolaylıklarının hayata geçirilmesi, piyasalara moral ve likidite kazandıracaktır. Süreç boyunca Finansmana erişim sorunları yakından izlenecektir. Kredi piyasalarındaki kademeli rahatlama adımları, reel sektörün geleceğe dönük yatırım planlarını yeniden hayata geçirmesine imkan tanıyacaktır.
Sonuç olarak, sürdürülebilir bir ekonomik büyüme ve kalkınma hamlesi ancak güçlü bir reel sektör altyapısıyla mümkündür. Enflasyonla mücadele edilirken üretim kapasitesinin, istihdamın ve ihracat pazarlarının korunması hayati bir zorunluluktur. Finans sektörü ile reel sektörün birbirini tamamlayan iki unsur olduğu gerçeğinden hareketle, kredi kanallarının üretimi destekleyecek şekilde açık tutulması gerekmektedir. İş dünyasının haklı taleplerine kulak verilerek atılacak adımlar, finansal istikrar ile reel sektör üretimi arasında dengeli bir geleceğin kapısını aralayacaktır. Üretim çarklarının kesintisiz dönmesi, hem ulusal refahın korunmasını sağlayacak hem de enflasyonla mücadele sürecine arz artışı kanalıyla somut bir katkı sunacaktır.
